خشکي پوست، چرا؟

يکي از شکايات شايع افراد و به خصوص خانم‌ها، بروز خشکي، زبري و ترک‌هاي پوستي به ‌خصوص در ناحيه کف پا، زانو، آرنج و غيره است که اين ضايعات به دو دسته فيزيولوژيک (طبيعي) و پاتولوژيک (ناشي از بيماري‌هاي پوست) طبقه‌بندي مي ‌شوند. در اينجا به توضيح دلايل فيزيولوژيک ايجاد ترک‌هاي پوستي مي‌پردازيم.

عوامل متعددي مي ‌تواند سبب ايجاد خشکي و زبري و ترک پوست شود. بر اساس تحقيقات، ميزان آب در لايه شاخي پوست، اگر به کمتر از 10 درصد برسد، اين طبقه خشک و شکننده مي ‌شود. حدود 10 تا 20 درصد آب لازم است تا نرمي و انعطاف طبقه شاخي تأمين شود. چربي‌ها به تنهايي و به طور مستقيم قادر به تأمين انعطاف پوست نبوده و فقط به طور غير مستقيم مي ‌توانند از تبخير آب پوست جلوگيري کنند. لايه حاصله از چربي‌ها در سطح پوست، با ممانعت از تبخير آب پوستي، سبب‌ جمع شدن آب در طبقه شاخي و هيدراتاسيون اين طبقه مي ‌شود.

عوامل موثر در تبخير آب از لايه بيروني پوست

1) عوامل عضوي: کف دست‌ها و پاها که بيشترين ميزان دفع آب مربوط به اين نقاط است. در مرحله بعدي پيشاني، گردن، گونه‌ها ، پشت دست‌ها و بقيه نقاط بدن در رده پايين‌تر قرار مي‌ گيرند.

2) عوامل محيطي: هر قدر رطوبت نسبي محيط افزايش يابد، ميزان دفع آب کاهش مي ‌يابد. بالا رفتن درجه حرارت محيط و در نتيجه درجه حرارت پوست، سبب افزايش ميزان دفع آب مي ‌شود. علاوه بر درجه حرارت و رطوبت نسبي محيط، جريان هوا و باد نيز عامل مساعدي در بالا رفتن دفع آب است.

3) حالت پوست: ميزان دفع آب در پوست‌هاي سالم و طبيعي مشابه با پوست بيمار نيست. برخي از بيماري‌هاي پوستي سبب از بين رفتن قدرت نگهداري پوست نسبت به آب مي ‌‌شود.

4) سن و جنس: همراه بالا رفتن سن، توانايي تجديد و تشکيل چربي‌هاي سطح پوست کاهش يافته و پوست خشک تر مي ‌شود. از ‌نظر تأثير جنس، چنين به نظر مي رسد که ميزان دفع آب در زنان کمتر از مردان است.

نتايج تحقيقات

تحقيقات متعدد ثابت کرده است که ترکيباتي مانند اسيدهاي آمينه، اسيدهاي آلي اوره و يون‌هاي معدني عامل اصلي در نگهداري آب است که از نظر کمي، حدود 25 درصد وزن طبقه شاخي را آب تشکيل مي ‌دهد.

عوامل متعددي مي ‌تواند موجب خشکي پوست و به هم خوردن تعادل طبيعي آن شوند.

بي ‌توجهي به بهداشت و نظافت پوست، استفاده طولاني مدت از کفش‌هاي نامناسب ، تماس مداوم پوست با سطوح خشن و شوينده‌هاي قليايي از جمله عواملي هستند که سبب ايجاد خشکي و به دنبال آن ترک پوست مي  ‌شوند.

هنگام ترک پوست به دليل خشکي يا اگزما، شکافي در سطح پوست ايجاد مي ‌شود که در برخي موارد بسيار دردناک است. ترک کف‌پا را در نتيجه تماس زياد پوست با محيط و فاکتورهاي محيطي و نيز وزن بالاي افراد مي‌ توان دانست. به اين ترتيب که به دليل وجود فشار بر مناطق خاص کف پا، در مناطقي پوست آسيب مي ‌بيند که واکنش پوست به اين فشار مداوم، ضخيم‌تر شدن و به دنبال آن، ترک پوست است.

چه بايد کرد؟

فرآورده‌هاي متعددي براي جلوگيري و درمان ترک‌هاي پوستي وجود دارند. اگر لايه‌اي از فرآورده ضدترک که در سطح پوست ماليده شود، نسبت به عبور آب مقاوم باشد، سرعت تبخير آب از سطح پوست و به خصوص دفع آب کاهش مي ‌يابد. پوشانيدن سطح پوست به وسيله فرآورده ضدترک، سبب مي ‌شود بخار آب نتواند از سطح پوست تبخير شده و در طبقه شاخي جمع شود.

با توجه به اين نکته که زمان تجديد حيات لايه شاخي پوست انسان در حدود دو هفته است، مي‌ توان گفت که مصرف محصولات پيشگيري کننده يا درمان کننده ترک‌هاي پوستي بايد مداوم باشد و با يک يا دو بار مصرف نمي ‌توان به نتايج مطلوب رسيد.

ترکيبات سبوم و ضد ترک ها:

موادي که به طور مستقيم از سوي غدد مولد چربي آزاد مي شوند، يا از طريق فوليکول‌هاي مو از غدد مولد چربي به سطح پوست مي ‌رسند، "چربي طبيعي پوست" يا "سِبوم(sebum)" ناميده مي‌ شوند.

لايه چربي که سطح پوست را فرا گرفته است، مخلوطي از سبوم و چربي‌هايي است که از لايه خارجي پوست ناشي مي ‌شود. ترکيبات اصلي موجود در سبوم عبارتند از تري‌گليسيريدها، استرها، موم‌هاي استريفيه (نظير کلسترول)، اسکوالن و مقدار اندکي اسيدهاي چرب آزاد، بنابراين استفاده از فرآورده‌هايي که در آنها از اجزاي تشکيل دهنده سبوم استفاده شده باشد، با توجه به اينکه چربي از دست رفته پوست را تا حدودي تأمين مي ‌کنند، براي رفع و پيشگيري ترک‌هاي پوستي مي ‌تواند مؤثر باشد. از طرف ديگر، حضور مواد ضدالتهابي در ترکيب فرآورده‌هاي ضدترک که تا حدودي قادر به ترميم پوست باشند نيز مي‌ تواند نقش موثري در رفع اين عارضه پوستي داشته باشد.

ساير مواد بهبود دهنده ي پوست:

موادي مانند پيش ساز ويتامين 5‌B نقش بسيار مهم و اساسي در رشد و عملکرد بافت‌هاي پوست و احياي آن را به عهده دارد. اين ويتامين در ترميم زخم‌ها مؤثر بوده و مقاومت بافت‌هاي مخاطي پوست را نسبت به انواع عفونت‌ها افزايش مي ‌دهد.

آلانتوئين که به‌ عنوان يکي از مواد اصلي التيام ‌دهنده پوست شناخته شده است، علاوه بر آثار ضدالتهابي خود، سبب تسريع تکثير سلول‌هاي سالم شده و به اين ترتيب زمان التيام پوست را کاهش مي ‌دهد.